Нарны системийн зах хязгаар  нууцаа хааяа нэг  задлаж байна. Тийм уйл явдлыг эрдэмтэд аз дайрсан хэрэг хэмээн уздэг. Саяхан тэд гол гол гаригийн  тойрог замаас хол оршдог тэнгэрийн хамгийн том биет болох Эридын  хэр хэмжээг лавлан тодруулав. Мэргэжилтнууд туунийг аравдахь гаригийн хувьд Нарны системийн бурэлдэхуунд оруулах эсэхийг  нэгэн уе эргэцуулэн бодож байв.   Эрид гариг алс хол нэгэн одны урдуур явж, туунийг халхавчлах байсан. Баруун тал бөмбөрцөгийн  хэд хэдэн одон орны оргил  хиртих ховор узэгдэлд бэлдсэн ч Эридын суудэр туссан Чили дэх гуравхан дуран авайгаар л онцгой узэгдлийг харсан юм. Одон 27-оос 76 хуртэл секундэд халхавчлагдав. Эдгээр секундын зерее  нэн чухал болсон. Дуран авайн хоорондын зайг мэдвэл энэ зереений тусламжтайгаар Эридын хэр хэмжээг  тооцоолж болно гэж москвагийн одон орны судлагч Владимир Сурдин хэлээд Бух од маш хол орших учир одны гэрлийг зэрэгцсэн сацрал хэмээн узэж болно. Тэгвэл  дэлхийн гадрагад туссан Эрид гаригийн суудэр  дурс бараатай нь төстэй. Суудрээр нь бид тэнгэрт нэгэн цэг мэт харагдах жижиг гаригийн хэр хэмжээг тооцоолж чадна. Энэ нь жижиг гаригуудын дотор  2500 км  бухий хамгийн том нь гэж саяхан болтол бид узэж байсан. Харин барагцаалбал 2300 км байгаа нь илэрсэн гэлээ.      Эдугээ Нарны системийн зах хязгаарт илруулсэн гаригийн тоо 1000-аас давсан. Тэдгээрийн дотор Эридээс гадна Макемак, Хаумеа гаригууд хамгийн том нь. Мен Дэлхийн ван гаригийг энэ булэгт хамруулж,  9 дэх гаригийн статусгуй болгожээ. Чилийн хойд  ууланд байгаа дуран авайгаар  олонхи жижиг гаригийг  олж илруулсэн гэж Владимир Сурдин хэллээ. Энэ нь хуйтэн устай Номхон далай дэргэд нь оршдог учир одон орны судлалд таарах тунгалаг сайхан   агаар, цэлмэг олон шенетэй нутаг юм. Хойд Америк ба европын орнуудын  одон орны судлагчид тийшээ очдог. Манай  мэргэжилтнууд Чилид очиж одон орны оргилуудын  зарим багажийг тохируулдаг. Иймээс бид хоршиж  хэд хэдэн багажийн ажиллагаанд  оролцож байна гэв. Гэвч  Чилийн бух дуран авай ч тойрог замын «Хаббл»  ч жижиг гаригийн нарийн тод  дурс егехгуй байна. Бурэг  цэг л харагдана. Оддын дэвсгэр дэх цэгийн  хөдөлгөөнөөр тойрог замын траектори ба массыг  тооцоолж болно. Одоогоос 80 жилийн емне нээсэн Дэлхийн  ван гаригийн  гадраг ямар байгаа нь енее болтол тодорхой биш байна. Тэр тусмаа манай гаригаас  хоёр дахин илуу хол оршдог Эридын талаар тийм байна.    Од хиртэх узэгдэл  гол гол нээлт хийхэд туслав.1984 онд Далайн ван гариг  нэгэн одыг халхавчилжээ. Хиртэхийн емнехен од ахар богино хугацаанд  унтраж ассан байна. Энэ нь дэлхийгээс ул харагдах цагариг гаригт байгаагийн шинж тэмдэг билээ. 1988 онд Дэлхийн ван одыг халхавчласан уед  тэр аажмаар унтарч байв. Бух тооцоолтоос харахад мен гариг  агаар мандалгуй байсан.  Иймээс дээрх узэгдэл эрдэмтдийг гайхуулав. 2015 онд америкийн станцууд хажуугаар нь гарч  тууний тод гэрэл зураг авах бололтой. Тэгээд  хэд хэдэн нууцы нь задлах байх.